Od dożynkowego debiutu do płyty i scen poza Kaszubami
Kaszubski Zespół Dziecięcy „Motylki”, dziś coraz częściej występujący pod kaszubską nazwą Mòtilczi, wyrósł z inicjatywy nauczycielek sulęczyńskiej szkoły. Od pierwszego dużego występu podczas dożynek powiatowych w 2004 roku przez grupę przewinęły się kolejne roczniki dzieci. Z czasem „Motylki” stały się jedną z kulturalnych wizytówek gminy Sulęczyno, zdobywały nagrody na przeglądach, występowały w wielu miejscach na Kaszubach i poza Pomorzem, a po 20 latach działalności wydały pierwszą płytę.
Motilczi były pierwszym zespołem regionalnym działającym w gminie Sulęczyno. Stworzyły go nauczycielki Helena Formela i Grażyna Korda. Sam pomysł pojawił się wcześniej – już jesienią 2003 roku w szkole informowano o planach powołania grupy.
W marcu 2004 roku zgłosiło się około 40 uczniów, głównie dziewcząt. Po pierwszych próbach skład ustabilizował się na poziomie blisko 30 osób. Dzieci ćwiczyły także podczas wakacji, przygotowując się do pierwszego wielkiego sprawdzianu.
Pierwszy cel: dożynki powiatowe
Tym sprawdzianem były dożynki powiatowe, których gospodarzem w 2004 roku było Sulęczyno. Debiut przed dużą publicznością nastąpił na początku września i stał się właściwym początkiem ponad dwudziestoletniej historii zespołu.
Największym problemem było stworzenie zaplecza od zera. Początkowo zakładano, że ze względu na koszty uda się zdobyć stroje dla zaledwie kilku osób. Ostatecznie, dzięki pomocy rodziców, mieszkańców, lokalnych przedsiębiorców, gminy i parafii, ubrano cały skład.
Także nazwa miała swoją historię. Po dłuższych poszukiwaniach wybrano Motilczi, ponieważ tańczące dziewczęta kojarzyły się z poruszającymi się lekko motylami. Z czasem upowszechniła się polska forma „Motylki”, a obecnie zespół posługuje się również kaszubskim zapisem Mòtilczi.
Ludzie, którzy nadali zespołowi kształt
Najważniejszymi postaciami pierwszych lat były Helena Formela i Grażyna Korda. Pierwsza była pomysłodawczynią i współtwórczynią grupy, druga od początku współorganizowała jej działalność i pozostała z nią związana przez kolejne lata. Duży wpływ na poziom artystyczny miała również Irena Warmowska, nauczycielka i doświadczona instruktorka z Tuchlina. Już w 2004 roku pomagała w przygotowaniu choreografii dla młodych wykonawców.
Muzyczne zaplecze zapewnił Andrzej Potrac, twórca kaszubskiej kapeli z Sulęczyna i pierwszy akordeonista „Motylków”. Po latach jego miejsce zajął Piotr Złoch, który stał się jedną z osób najmocniej kojarzonych z brzmieniem zespołu. W późniejszych projektach grał nie tylko na akordeonie, ale także na kontrabasie i diabelskich skrzypcach.
Po kilku latach Helena Formela przekazała prowadzenie grupy Dorocie Kerlin. To ona przez następny okres odpowiadała za ciągłość pracy kolejnych składów. W ostatnich latach ważną rolę odgrywała również Edyta Gawin, prowadząca zajęcia i przygotowująca choreografię. Od początku organizacyjnym zapleczem pozostawały szkoła w Sulęczynie oraz Gminny Ośrodek Kultury.
Nie tylko taniec
„Motylki” tworzyły kolejne roczniki dzieci w wieku szkolnym. Obecna charakterystyka GOK podaje przedział od 7 do 15 lat. W repertuarze znalazły się kaszubskie tańce i przyśpiewki, ale także elementy dawnych dziecięcych gier i zabaw. Ważną częścią prezentacji były tradycyjne stroje z kaszubskim haftem.
Zespół wprowadzał dzieci w język, muzykę, taniec, obyczaj i sceniczny sposób prezentowania kaszubskiej kultury. W 2004 roku kaszubszczyzna była dla części uczestników językiem znanym przede wszystkim z rodzinnych domów, a regularnej nauki języka kaszubskiego w szkole jeszcze nie prowadzono. Działały natomiast elementy edukacji regionalnej. Zespół stał się więc jedną z praktycznych form poznawania własnego dziedzictwa.
Z Sulęczyna na sceny regionu
Z czasem „Motylki” stały się stałym elementem życia kulturalnego gminy, występując podczas dożynek, festynów, uroczystości szkolnych, kiermaszów i koncertów kolęd. W grudniu 2021 roku śpiewem polskich i kaszubskich kolęd rozpoczęły sesję Rady Gminy Sulęczyno. Towarzyszyła im wówczas opiekunka Katarzyna Makurat.
Grupa regularnie pojawiała się też poza rodzimą gminą. W styczniu 2023 roku wystąpiła w Lęborku podczas IV Pomorskiego Przeglądu Kaszubskich Kolęd i Pastorałek im. Franciszka Okunia. W 2025 roku prezentowała kulturę kaszubską podczas II Festiwalu Czystych Jezior w Borucinie organizowanego przy Centrum Monitoringu i Ochrony Wód Uniwersytetu Gdańskiego. W listopadzie tego samego roku wystąpiła w Centrum Kultury w Sierakowicach. W sierpniu 2026 roku ponownie znalazła się w programie dożynek gminno-parafialnych w Sulęczynie.
Te występy dobrze pokazują charakter działalności Mòtilczi. Zespół towarzyszył lokalnej społeczności podczas świąt, wydarzeń rodzinnych, kościelnych i samorządowych, a jednocześnie reprezentował Sulęczyno podczas wydarzeń skupiających zespoły z różnych części Kaszub.
Sukcesy mierzone konkretnymi nagrodami
Najlepiej udokumentowane sukcesy konkursowe pochodzą z ostatnich lat. W 2021 roku w Internetowym Przeglądzie Twórczości Kaszubskiej Dzieci i Młodzieży, organizowanym przez Szkołę Podstawową nr 2 w Kartuzach i stowarzyszenie „Copernicus”, Mòtilczi otrzymały nagrodę za profesjonalny wizerunek sceniczny. Przegląd odbywał się wówczas zdalnie, na podstawie nagrań przesłanych przez zespoły.
Rok później w IX Przeglądzie Twórczości Kaszubskiej Dzieci i Młodzieży w Kartuskim Centrum Kultury grupa zdobyła nagrodę za najciekawszy układ choreograficzny. Było to wyróżnienie szczególnie znaczące dla zespołu, w którego historii od samego początku tak ważną rolę odgrywał taniec.
W styczniu 2023 roku podczas pomorskiego przeglądu kolęd i pastorałek w Lęborku „Motylki” znalazły się w gronie wyróżnionych wykonawców. Otrzymały jedną z nagród ufundowanych przez Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi.
Kolejny mocny rezultat przyniósł 2024 rok. W Przeglądzie Twórczości Kaszubskiej Dzieci i Młodzieży w Kartuzach Mòtilczi otrzymały nagrodę za najwyższy poziom artystyczny. W ciągu kilku lat jury doceniało więc kolejno wizerunek sceniczny, choreografię i całościowy poziom artystyczny sulęczyńskiego zespołu.
Pierwsza płyta i filmowa historia
Rok 2024 był ważny również z innego powodu. Zespół obchodził 20-lecie działalności, a jego dzieje stały się jednym z tematów III Wieczoru Sulęczyńskiego. Zaprezentowano wtedy filmową opowieść o Mòtilczi. W przedsięwzięcie zaangażowane były m.in. Multimedialne Archiwum Sulęczyna, inicjatywa „Archiwiści opowiadają”, Fundacja Aby Chciało Się Chcieć oraz GOK. Był to znak, że dziecięca grupa sama stała się już częścią historii miejscowości.
Pod koniec tego samego roku ukazała się pierwsza płyta Mòtilczi. Edyta Gawin odpowiadała przy projekcie za choreografię i pracę artystyczną, a Piotr Złoch wzbogacił materiał grą na akordeonie, kontrabasie i diabelskich skrzypcach. Głosów narracyjnych użyczyły Grażyna Korda i Dorota Kerlin.
Płyta ukazała się zarówno na tradycyjnym nośniku CD, jak i w formie karty z kodem QR umożliwiającym dostęp do nagrań. Wydawcą była Europejska Fundacja Promocji Kultury Wyspa Artystów, a realizację projektu współfinansowała gmina Sulęczyno. Tym samym po dwóch dekadach działalności repertuar zespołu został utrwalony i mógł dotrzeć również do odbiorców, którzy nie oglądali Mòtilczi podczas występów na żywo.
„Izba kaszubska” – krok w stronę widowiska
Kolejnym etapem rozwoju był projekt „Izba kaszubska w 4 porach roku”. Premiera odbyła się 23 października 2025 roku w hali sportowej szkoły w Sulęczynie. Na scenie wystąpiło około 50 osób – członkowie „Motylków” wraz z zaproszonymi gośćmi. Widowisko przypominało dawne kaszubskie zwyczaje i przenosiło działalność zespołu z krótkich występów taneczno-wokalnych w stronę większej opowieści o dawnym życiu regionu.
Drugi pokaz odbył się 14 listopada w Centrum Kultury w Sierakowicach. Projekt otrzymał dofinansowanie z programu „Nasze tradycje” Ministerstwa Edukacji, a nagranie przedstawienia udostępniono również w internecie. Mòtilczi pokazały w ten sposób, że potrafią nie tylko prezentować pojedyncze tańce i pieśni, lecz także budować większą formę sceniczną opartą na kaszubskiej obyczajowości.
Poza Pomorzem i w międzynarodowym otoczeniu
Jednym z najważniejszych wyjazdów ostatnich lat był występ 5 lipca 2026 roku w Szreniawie koło Poznania. Podczas wydarzenia „Ludowe Wędrówki po Kraju – Kaszuby” w Muzeum Narodowym Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego właśnie sulęczyńskie „Motylki” prezentowały tradycyjne pieśni i tańce. Relacja opublikowana dzień później potwierdza, że grupa wystąpiła przed wielkopolską publicznością w części taneczno-wokalnej.
Dla zespołu powstałego z myślą o jednym dożynkowym występie w Sulęczynie była to symboliczna droga – od lokalnej sceny do reprezentowania kultury Kaszub kilkaset kilometrów od rodzinnej miejscowości.
W styczniu 2025 roku Mòtilczi wystąpiły podczas polsko-ukraińskiego wieczoru kolędowego w Sulęczynie razem z chórem Cantiamo e Libiamo i Zespołem Pieśni Ukraińskiej „Lileja”.
Mòtilczi pozostały miejscem, w którym regionalizm poznaje się przez uczestnictwo. Kolejne pokolenia nie tylko oglądają kaszubską tradycję, ale uczą się jej słów, melodii, kroków i obyczajów. To właśnie to, najlepiej pokazuje znaczenie „Motylków” dla Sulęczyna i lokalnej kultury.
„Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury”
Krystyna Tryzna
